Meditasyon, siz gözleriniz kapalı dururken, yumuşak bir müzikle, tatlı sesli bir kadının, yemyeşil çimenlerin üzerine uzandığınızı, rahatladığınızı falan söylemesi değildir! Meditasyon telkinle gelinebilecek bir zihin mertebesi değil, bu durumda "hipnoz" hiç değildir. Yukarıdakinin adı rehberli rahatlama/relaxation'dur. Bununla ilgilenenler, masaj salonlarına gitsin, relaxation CDleri alıp, aromaterapik köpüklü banyolarında dinlesin. Meditasyon bunlar değildir.
MEDİTASYON SIKI BİR ZİHİNSEL AKTİVETİDİR! Hakiki bir mental antrenman sürecidir. "Gevşeme" ve "rahatlama" bu girilen sürecin kazanımlarından, ödüllerindendir, hedeflerinden değil... Meditasyonun hedefi sizi rahatlatmak değil "farkındalığınızı" artırmak, "aydınlanmanızı" sağlamaktır.
Tanımlara bakacak olursak, meditasyon, duyulardan kaynaklanan düşüncelerin artık söz konusu olmadığı bir bilinç durumudur. Osho'ya göre "zihinde düşünce olmadığı zaman o meditasyondur"(6). Meditasyon, benlik-analizi veya "yaşamın ideallerine olan adanma" denilebilecek, kişinin kendi özbenini samimi olarak araştırması yoludur(1). Hatha Yoga Pradipika’ da meditasyon “aklın doğal durumu” olarak ifade edilir(2). Yani aslında meditasyon varlığın ve bilincin eklentisiz halidir.
Meditasyon, dikkatle sağlanan, düşüncesiz kalış, düşüncesiz idrak süreçleri ve düşünmeden/yorumlamadan tanık olmak hallerinin bütünüdür. Meditasyonda herşeyin başı dikkattir. Dikkatin gelişme aşamaları aşağıdaki gibidir.
1- Dikkat: Hepimizin deneyimlediği basit dikkat.
2- Konsantrasyon: Dikkati tek noktada toplamak. Geçici ve diğer düşünceler, izlenimler ve hisler ile çabuk kırılabilir. (DHARANA)
3- Meditasyon: Dikkat konsantrasyona döndüğünde ve kişi tek bir konuya- objeye bir süreliğine konsantre kalabildiğinde bu süreç meditasyondur. (DHYANA)
4- SAMADHİ: Gözleyen, gözlemek ve gözlenenden oluşan üç sürecin tek deneyim olarak yaşanabilmesi Samadhi aşamasını oluşturur. Gelinmek istenen son aşama budur.
Görüldüğü gibi meditasyon aslında dikkatli zihnin bir evresidir. Samadhi ise meditasyonla hedeflediğimiz haldir. Pek çok vedik metinde Dharana, Dhyana ve Samadhi üçlemi, "meditasyon sürecinin kendisi" olarak değerlendirilir. Bu işin çıktığı coğrafyaya, Hindu metinlerine bakıldığında meditasyonun- aslında Samadhi'nin gelişiminde 5 evrensel aşama olduğu görülür(5):
SAVİTARKA: Konular, nesneler yada onların zihindeki görüntüsüne konsantre olma
SAVİCHARA: Materyal konular ve nesnelerin dışındakilere konsantre olma
SANANDA: Mutluluğu, duyguların ötesinde farketme
SASMİTA: Yüzeysel ego bağlantılarından uzak olarak, derin ama basitçe ben-sizliğin deneyimlenmesi
ASAMPRAJNATA: Yukarıdaki bir nesneden yardım alınan türlerin/düzeylerin aksine, yardımsız olarak, uyanık zihin tarafından tanımlanamayacak bir zihin haline geçilmesi.
Kişi bu aşamaları hiç acele etmeden, sindirerek geçmelidir. Aksi kendisini yada rehberini kandırmaya çalışması olacaktır. Burada tam da Mevlana'nın "hamdim, piştim, yandım" mottosu hatırlanmalıdır! Meditasyon kolay aşamaları da olan ama aslında bütünde pek kolay olmayan bir süreçtir. Nihayi hedef SAMADHI mertebesi, Buddha'nın NIRVANA dediği, sufistlerin "insan-ı kamil" olarak ifade ettiği mertebedir. Yani kişinin düşüncesiz kalmayı öğrenmeyle başlayacak yolculuğu en derin felsefelerin açıklamaya çalıştığı ulvi mertebelere kadar sürebilir. Bu durumda anlaşılmalıdır ki meditasyon, zihinsel olduğu kadar ruhsal motivasyon desenleri de gerektiren bir bilinç/varoluş rekonstrüksiyonudur.
Bazı Araştırmalar
Meditasyonun hem zihinsel bir aktivite hem de bu aktivitenin ardından ulaşılan bir “bilinç hali” olduğu 1970’lerde yapılan çalışmalarda ortaya koyulmuş. Yapılan çalışmalarda meditasyon yapanlarda tıpta mevcut olan uyku, uyanıklık ve rüya bilinç düzeylerinden farklı bir dördüncü bilinç düzeyi gözlenmiş(3). Yani uykuda da değilsiniz, uyanıkda!
Meditasyonun beyin dalgaları üzerinde etkileri üzerine yapılan bir araştırmada ise; denekler üç grupta toplanmış, ilk grubu meditasyon yaparak kutsal kitaplarda ifade edilen kriterlere sahip olanlar, ikinci grubu meditasyon yaparak kendi bilinçlerinde gelişme gözleyenler ve üçüncü grubu ise hayatlarında meditasyonu hiç denemeyen denekler oluşturmuştur. Meditasyon esnasında beyin dalgaları ölçülen deneklerin hepsinde beyinlerinin ön loblarında (frontal lobe) alfa dalgalarının yükseldiği gözlenmiş(3).
Yine Budist rahipler üzerinde yapılan bir çalışmadaki bulgular, düzenli meditasyon yapan bu rahiplerin dikkat, hafıza, öğrenme ve bilinç algısı gibi zihinsel süreçlerin dahil olduğu “gama dalgası” aktivitelerinde daha gelişmiş olduklarını göstermiş(4). Yani daha zeki!
Kaynaklar:
1:Krishnanda Swami, “Yoga Sistemi”, e-kitap: http://angelfire.com/indie/yogamerkezi
2: Akers, B. D., Svatmarama; “The Hatha Yoga Pradipika”, Yoga Vidya Publishment, USA, 2002
3:Bauman, A,; “Everyday Enlightenment” e-makale: http://www.yogajournal.com/meditation/1015_1.cfm
4: http://aolsvc.health.webmd.aol.com/content/article/99/105340.htm?printing=true
5 :http://swamij.com/five-stages-meditation.htm
6: Osho, Farkındalık, Ganj yayın,s:115
Guru der ki:
Sen şimdi bunları irdele. Kendi araştırmanı yap, biraz internette oku. Meditasyonu kendi isteklerine göre değerlendir; ondan ne bekliyorsun? Not et. Ne kadar ileri gitmek istiyorsun; konsantrasyon geliştirmek? mutluluğu bulmak? Nirvana? İrdele ve not et.
Çalışmalar yakında başlayacak, zihinsel ön hazırlığını yap.
